Een RI&E (Risico-Inventarisatie en -Evaluatie) is een verplicht en essentieel onderdeel van arboveiligheid in Nederland. Toch wordt de RI&E in veel organisaties nog gezien als een administratieve verplichting, terwijl het in de praktijk juist één van de krachtigste instrumenten is om veilig werken structureel te verbeteren.
In dit artikel leggen we uit wat een RI&E is, waarom deze wettelijk verplicht is en hoe organisaties de RI&E effectief kunnen inzetten in de praktijk.
Wat is een RI&E?
Een RI&E is een systematische inventarisatie van alle risico’s die medewerkers tijdens hun werk kunnen tegenkomen. Deze risico’s worden beoordeeld op ernst en kans, waarna maatregelen worden bepaald om de risico’s te beheersen of weg te nemen.
Een RI&E richt zich onder andere op:
- fysieke risico’s (machines, vallen, beknelling)
- gevaarlijke stoffen
- ergonomie en werkhouding
- psychosociale arbeidsbelasting (PSA)
- werkdruk, agressie en ongewenst gedrag
- organisatorische en procesmatige risico’s
De RI&E vormt daarmee de basis van het arbobeleid binnen een organisatie.
Waarom is een RI&E verplicht?
Volgens de Arbowet is iedere werkgever verplicht om te beschikken over een actuele RI&E. Deze verplichting geldt voor vrijwel alle organisaties, ongeacht grootte of sector.
De wet verplicht werkgevers om:
- arbeidsrisico’s inzichtelijk te maken
- maatregelen te treffen om deze risico’s te beperken
- een plan van aanpak op te stellen
- de RI&E actueel te houden bij veranderingen
Een ontbrekende of verouderde RI&E kan bij inspecties leiden tot waarschuwingen, boetes of aansprakelijkheid bij incidenten.
Wat hoort er in een RI&E?
Een goede RI&E bestaat minimaal uit drie onderdelen:
1. Risico-inventarisatie
Een overzicht van alle relevante risico’s binnen de organisatie, per locatie, functie of activiteit.
2. Risico-evaluatie
Een beoordeling van:
- de kans dat het risico optreedt
- de mogelijke gevolgen
- de prioriteit voor maatregelen
3. Plan van aanpak
Een concreet plan waarin staat:
- welke maatregelen worden genomen
- wie verantwoordelijk is
- binnen welke termijn acties worden uitgevoerd
Zonder plan van aanpak is een RI&E niet compleet.
RI&E als doorlopend proces
Een veelgemaakte misvatting is dat een RI&E een eenmalige exercitie is. In werkelijkheid moet een RI&E worden geactualiseerd bij:
- wijzigingen in werkprocessen
- nieuwe machines of stoffen
- verhuizing of uitbreiding van locaties
- incidenten of bijna-ongevallen
- veranderingen in wetgeving
Een RI&E is daarmee geen statisch document, maar een dynamisch onderdeel van arboveiligheid.
De rol van medewerkers bij de RI&E
Medewerkers spelen een cruciale rol bij een effectieve RI&E. Zij ervaren dagelijks waar risico’s zich voordoen en welke situaties onveilig aanvoelen.
Door medewerkers actief te betrekken:
- worden risico’s sneller herkend
- ontstaat meer draagvlak voor maatregelen
- neemt de meldingsbereidheid toe
Meldingen van incidenten en near misses leveren waardevolle input voor het actualiseren van de RI&E.
Samenhang tussen RI&E, meldingen en LMRA
De RI&E staat niet op zichzelf. In een goed werkend veiligheidsmanagementsysteem hangen verschillende onderdelen met elkaar samen:
- RI&E: structurele risico’s op organisatieniveau
- LMRA: risico’s vlak voor de start van het werk
- Meldingen: signalen uit de praktijk
- Toolboxmeetings: kennisdeling en bewustwording
Door deze onderdelen te verbinden ontstaat een continu verbeterproces waarin risico’s niet alleen worden vastgelegd, maar ook daadwerkelijk worden beheerst.
Veelgemaakte fouten bij RI&E’s
In de praktijk zien we regelmatig dezelfde knelpunten:
- De RI&E is verouderd
- Het plan van aanpak wordt niet opgevolgd
- Meldingen worden niet gekoppeld aan risico’s
- De RI&E leeft niet op de werkvloer
- Er is onvoldoende inzicht in trends en herhaling
Deze fouten zorgen ervoor dat de RI&E zijn preventieve waarde verliest.
RI&E en audits, inspecties en certificeringen
Een actuele RI&E speelt een belangrijke rol bij:
- inspecties door de Arbeidsinspectie
- VCA-audits
- ISO 45001-certificering
- interne en externe audits
Aantoonbaarheid is hierbij cruciaal. Organisaties moeten kunnen laten zien:
- welke risico’s bekend zijn
- welke maatregelen zijn genomen
- hoe opvolging is geborgd
Conclusie: de RI&E als fundament van arboveiligheid
Een RI&E is veel meer dan een wettelijke verplichting. Het is het fundament onder veilig werken en effectief arbobeleid. Organisaties die hun RI&E serieus nemen, creëren inzicht, structuur en een veilige werkomgeving waarin risico’s worden beheerst en medewerkers zich gehoord voelen.
Door de RI&E te verbinden met meldingen, LMRA’s en opvolging ontstaat een levend systeem dat bijdraagt aan duurzame arboveiligheid.