Gasmeten op de werkvloer: praktische toolbox voor veilig gasmeten
Introductie
Gasmeten is een onmisbaar onderdeel van veilig werken in onder andere de bouw, industrie, tankopslag en scheepsbouw. Regelmatig worden medewerkers blootgesteld aan gevaarlijke (soms onzichtbare) gassen in besloten ruimten, putten, leidingsystemen of tijdens onderhoudswerkzaamheden. Toch wordt het belang van een juiste gasmeting nog te vaak onderschat. Incidenten met gassen leiden jaarlijks tot ernstige gezondheidsklachten en zelfs dodelijke ongevallen. Daarom is het cruciaal dat iedereen die met gasmetingen te maken heeft, precies weet wat hij doet en waarom. Deze toolbox geeft praktische, direct toepasbare handvatten voor veilig gasmeten op de werkvloer.
Wat zijn de risico’s?
Onvoldoende of onjuist gasmeten kan levensgevaarlijke situaties veroorzaken. Herkenbare risico’s uit de praktijk zijn:
- Explosiegevaar: Bijvoorbeeld bij het betreden van een tank waar restgassen van oplosmiddelen aanwezig zijn.
- Zuurstoftekort: Werken in een kelderruimte waar door roestvorming het zuurstofniveau is gedaald, met verstikking tot gevolg.
- Giftige gassen: Denk aan waterstofsulfide (H₂S) in rioolputten, wat al in lage concentraties dodelijk kan zijn.
- Valse veiligheid: Een onjuiste meting (verkeerd apparaat of onjuist gebruik) geeft een vals gevoel van veiligheid.
- Sluipende blootstelling: Regelmatige, lage blootstelling aan schadelijke dampen kan op termijn ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken.
Wet- en regelgeving
Volgens de Arbowet moet de werkgever risico’s van gevaarlijke stoffen inventariseren en passende maatregelen nemen. Voor gasmeten gelden onder andere:
- Arbobesluit artikelen 3.5g en 4.1: Werkgever moet vaststellen of er gevaar is voor verstikking, bedwelming, vergiftiging of explosie.
- NEN 3140 / NEN-EN 60079-29: Richtlijnen voor het veilig meten en omgaan met explosieve en toxische gassen.
- Periodieke keuring en kalibratie van meetapparatuur: Gasmeetapparatuur moet altijd gekeurd en juist gekalibreerd zijn.
Praktisch betekent dit: alleen werken met goedgekeurde en gecontroleerde meetapparatuur, en alleen medewerkers met voldoende kennis mogen gasmetingen uitvoeren.
Wat gaat er vaak mis?
Uit de praktijk blijkt dat bij gasmeten regelmatig dezelfde fouten worden gemaakt:
- Meten met een niet-gekalibreerd of defect apparaat.
- Verkeerd meetpunt gekozen: Bijvoorbeeld alleen aan de ingang meten, terwijl gassen zich onderin ophopen.
- Te snel meten: Geen tijd nemen om het apparaat goed te laten reageren.
- Vergeten om doorlopend te meten: Bijvoorbeeld alleen vooraf meten, terwijl een situatie tijdens het werk kan veranderen.
- Onvoldoende kennis van het type gas of de risico’s.
- Metingen niet goed vastleggen of communiceren.
Hoe werk je veilig?
Veilig gasmeten vraagt om een nauwkeurige en stapsgewijze aanpak. De belangrijkste do’s en don’ts:
Do’s
- Controleer het meetapparaat vóór gebruik op werking en kalibratie.
- Meet op meerdere plekken en hoogtes (boven, midden, onder) in de ruimte.
- Laat het apparaat voldoende tijd nemen om de juiste waardes te tonen.
- Voer een gasmeting altijd uit vóór betreden én tijdens het werk.
- Draag de juiste persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) afhankelijk van de risico’s.
- Leg de meetresultaten vast en communiceer deze met het team.
- Stop het werk direct bij twijfel of alarmerende meetwaarden.
Don’ts
- Ga nooit uit van “het zal wel meevallen” zonder meting.
- Gebruik geen verlopen, niet-gekeurde of defecte apparatuur.
- Meet niet alleen aan de ingang of op één plek.
- Negeer nooit een (laag) alarm van het meetapparaat.
- Ga niet zonder overleg of PBM een ruimte in na een alarm.
Wat kun je vandaag al verbeteren?
- Weet waar de gasmeetapparatuur is en hoe deze werkt.
- Controleer altijd voor gebruik de kalibratie en werking van het apparaat.
- Bespreek in het team wie verantwoordelijk is voor de metingen.
- Borg dat metingen worden vastgelegd en gedeeld.
- Spreek af dat niemand een (besloten) ruimte betreedt zonder geldige meting.
Gespreksvragen voor de toolbox
1. Wanneer heb jij voor het laatst een gasmeting uitgevoerd? Hoe ging dat?
2. Waar let jij specifiek op bij het meten in besloten ruimten?
3. Wat doe je als je meetapparaat een alarm aangeeft?
4. Hoe weet jij zeker dat jouw meetapparaat goed werkt?
5. Wat vind je het lastigst aan het uitvoeren of beoordelen van een gasmeting?
Samenvatting
Gasmeten is van levensbelang bij werken met (mogelijk) gevaarlijke gassen. Gebruik altijd goedgekeurde, gekalibreerde apparatuur en neem de tijd voor een juiste meting op meerdere plaatsen. Vertrouw nooit op je neus of op routine: meten is weten. Leg meetresultaten vast, deel deze en werk alleen in ruimtes waar veilig gaswaarden zijn vastgesteld.