Introductie: waarom zijn persoonlijke beschermingsmiddelen zo belangrijk?
Werken met persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) is voor veel medewerkers op de werkvloer dagelijkse kost. Toch zie ik als veiligheidskundige in de praktijk nog te vaak dat PBM’s niet of verkeerd worden gebruikt. Denk aan de bouwplaats waar iemand even snel zonder helm tussen de steigers doorloopt, of een magazijnmedewerker die zijn handschoenen niet aantrekt omdat “het klusje maar kort duurt”. Juist in die situaties gebeuren de meeste ongelukken. PBM’s zijn de laatste barrière tussen jou en het gevaar. Daarom is het cruciaal dat iedereen het belang van persoonlijke beschermingsmiddelen begrijpt én ze op de juiste manier gebruikt.
Wat zijn de risico’s?
De risico’s waarvoor persoonlijke beschermingsmiddelen bescherming bieden, zijn heel divers en afhankelijk van je werkzaamheden. Hier volgen de belangrijkste risico’s uit de dagelijkse praktijk:
- Vallende objecten: bijvoorbeeld gereedschap dat van een steiger valt en je hoofd kan raken.
- Scherpe of snijdende voorwerpen: splinters, metaaldelen, messen of glas waar je handen mee in contact komen.
- Schadelijke stoffen of dampen: zoals lassen, schilderen of werken met chemicaliën, waarbij je ogen, huid of longen risico lopen.
- Lawaai: werken met machines, zagen of boren, waardoor je gehoor blijvende schade kan oplopen.
- Rondvliegende deeltjes: tijdens slijpen, boren of hakken, met kans op oogletsel.
- Val- en uitglijgevaar: vooral bij werken op hoogte, ladders of gladde vloeren.
Een ongeluk zit in een klein hoekje. Eén moment van onoplettendheid of gemakzucht kan grote gevolgen hebben voor je gezondheid en veiligheid.
Wet- en regelgeving rondom persoonlijke beschermingsmiddelen
Volgens de Arbowet is de werkgever verplicht een veilige werkplek te bieden, waarbij risico’s zoveel mogelijk worden voorkomen. Als het niet mogelijk is om alle risico’s technisch of organisatorisch uit te sluiten, zijn persoonlijke beschermingsmiddelen verplicht. De wet zegt dat:
- PBM’s altijd een laatste redmiddel zijn, als andere maatregelen niet voldoende zijn.
- Werkgevers PBM’s gratis moeten verstrekken en medewerkers goed moeten instrueren over het juiste gebruik.
- Medewerkers verplicht zijn om de verstrekte persoonlijke beschermingsmiddelen te gebruiken zoals voorgeschreven.
Daarnaast zijn er Europese normen (EN-normen) voor de kwaliteit en geschiktheid van PBM’s, bijvoorbeeld voor veiligheidsschoenen (EN ISO 20345), helmen (EN 397) en gehoorbescherming (EN 352).
Wat gaat er vaak mis in de praktijk?
Als veiligheidskundige zie ik regelmatig dezelfde fouten terugkomen als het gaat om persoonlijke beschermingsmiddelen:
- “Even snel zonder”: medewerkers laten PBM’s achterwege omdat het klusje maar kort duurt.
- Verkeerd gebruik: helm op de fiets, maar niet op de bouwplaats. Handschoenen niet goed aan, of verkeerde maat.
- Versleten of kapotte PBM’s: veiligheidsbrillen met krassen, kapotte oorkappen, gescheurde handschoenen.
- Geen controle op gebruik: leidinggevenden spreken medewerkers niet aan op onjuist gebruik.
- Onwetendheid: medewerkers zijn niet goed op de hoogte van de risico’s of weten niet waarom bepaalde PBM’s nodig zijn.
Hoe werk je veilig met persoonlijke beschermingsmiddelen?
Hier volgt een aantal praktische maatregelen en concrete do’s & don’ts voor veilig werken met persoonlijke beschermingsmiddelen:
Do’s:
- Zorg dat je altijd weet welke persoonlijke beschermingsmiddelen verplicht zijn voor jouw werk.
- Controleer je PBM’s vóór gebruik op beschadigingen of slijtage.
- Draag je PBM’s gedurende de hele klus, niet alleen als je denkt dat het gevaarlijk wordt.
- Gebruik PBM’s zoals voorgeschreven in de werkinstructies of werkplekinspecties.
- Meld kapotte of ontbrekende PBM’s direct bij je leidinggevende.
Don’ts:
- Laat je PBM’s niet thuis of in de kast liggen omdat ze “onhandig” zijn.
- Gebruik nooit persoonlijke beschermingsmiddelen van een ander als deze niet goed passen.
- Sla geen beschermingsmiddelen over, ook niet als je haast hebt.
- Pas je PBM’s niet zelf aan (bijvoorbeeld gaten maken in je helm voor ventilatie).
Wat kun je vandaag al verbeteren op het gebied van persoonlijke beschermingsmiddelen?
- Neem even de tijd om je PBM’s te inspecteren vóór aanvang van het werk.
- Spreek een collega vriendelijk aan als je ziet dat hij of zij geen PBM’s draagt.
- Vraag om uitleg als je niet zeker weet welk beschermingsmiddel je moet gebruiken.
- Geef het direct aan als er iets mis is met je PBM’s.
- Zorg dat je eigen PBM’s schoon, heel en op de juiste plek zijn opgeborgen aan het einde van de werkdag.
Gespreksvragen voor de toolbox
Gebruik onderstaande vragen om met elkaar het gesprek aan te gaan en ervaringen te delen:
1. Kun je een situatie noemen waarin je eigen PBM’s je tegen letsel hebben beschermd?
2. Wat zijn redenen waarom jij of collega’s soms persoonlijke beschermingsmiddelen niet dragen?
3. Hoe controleer jij zelf of je PBM’s nog in goede staat zijn?
4. Wat doe je als je ziet dat een collega zijn of haar PBM’s niet gebruikt?
5. Welke persoonlijke beschermingsmiddelen vind jij het lastigst om te dragen, en waarom?
Samenvatting
Persoonlijke beschermingsmiddelen zijn de laatste verdedigingslinie tussen jou en een ernstig ongeluk. Door risico’s serieus te nemen, PBM’s altijd te gebruiken en elkaar aan te spreken op veilig gedrag, zorgen we samen voor een veilige werkplek. Controleer je persoonlijke beschermingsmiddelen, gebruik ze zoals het hoort en meld problemen direct. Veilig werken begint bij jezelf – en elke dag opnieuw maken we daar samen werk van.