Veilig hijsen op de werkvloer: praktische toolbox voor veilig werken
Introductie
Veilig hijsen is een cruciaal onderdeel van het dagelijkse werk op veel bouwplaatsen, werkplaatsen en in de industrie. Toch gaat het hier regelmatig mis: ongevallen met hijswerktuigen komen vaker voor dan gewenst. Denk aan een last die onverwachts losraakt, beschadigde hijsmiddelen, of een verkeerde inschatting van het gewicht. Dergelijke incidenten leiden tot letsel, schade aan materiaal of zelfs dodelijke ongevallen. Daarom is het essentieel dat iedereen die met hijswerk te maken heeft, zich bewust is van de risico’s en weet hoe je veilig hijst. Deze toolbox biedt praktische handvatten, direct toepasbaar op de werkvloer.
Wat zijn de risico’s?
Bij veilig hijsen komen verschillende risico’s kijken. Hieronder staan de meest voorkomende, uitgesplitst naar herkenbare situaties:
- Bezwijken van hijsmiddelen: Denk aan een hijsband die tijdens het liften van een zware pomp scheurt, omdat deze eerder is beschadigd door scherp materiaal.
- Omvallende lasten: Bijvoorbeeld een pallet met staalplaten die niet goed is vastgezet en tijdens het hijsen begint te schuiven, met kans op letsel.
- Beknelling: Een collega die zijn hand tussen de last en een muur krijgt tijdens het positioneren van een grote machine.
- Vallen van hoogte: Iemand die zonder valbeveiliging op een lading klimt om een haak te bevestigen.
- Onvoldoende communicatie: Een machinist begrijpt een handgebaar niet goed, waardoor de last onverwachts beweegt en collega’s in gevaar komen.
Wet- en regelgeving
De Arbowet stelt duidelijke eisen aan veilig hijsen. Werkgevers zijn verplicht om voorlichting en instructie te geven over veilig werken met hijsmiddelen. Daarnaast gelden de volgende normen en richtlijnen:
- NEN-EN 13155: Eisen aan losse hijsaccessoires.
- NEN-EN 818: Eisen aan kettingen voor hijstoepassingen.
- Periodieke keuring: Alle hijsmiddelen moeten regelmatig gekeurd worden, vaak jaarlijks.
- Richtlijn Arbeidsmiddelen (2009/104/EG): Geeft aan dat alleen gekeurde en goedgekeurde hijsmiddelen gebruikt mogen worden.
Praktisch betekent dit: gebruik alleen hijsmiddelen met een geldige keuring, en zorg dat medewerkers aantoonbaar zijn geïnstrueerd over veilig hijsen.
Wat gaat er vaak mis?
Uit praktijkervaring blijkt dat de volgende fouten veel voorkomen:
- Gebruik van beschadigde hijsbanden of kettingen: Bijvoorbeeld een hijsband met rafels of een haak die niet goed sluit.
- Last niet goed ingeschat: Het gewicht is hoger dan het hijsmiddel aankan.
- Onvoldoende communicatie: Geen duidelijke afspraken tussen machinist en aanpikker.
- Onjuiste bevestiging: De haak is niet goed vastgezet, waardoor de last kan wegglijden.
- Werkgebied onvoldoende afgezet: Omstanders komen te dicht bij de last tijdens het hijsen.
- Geen controle voor gebruik: Hijsmiddelen worden niet gecontroleerd op slijtage of defecten.
Hoe werk je veilig?
Veilig hijsen begint bij goede voorbereiding en bewust handelen. Hieronder staan de belangrijkste do’s en don’ts:
Do’s
- Controleer altijd hijsmiddelen vóór gebruik op beschadigingen, slijtage en keuring.
- Gebruik de juiste hijsmiddelen voor het gewicht en de vorm van de last.
- Maak duidelijke afspraken over communicatie en handgebaren tussen machinist en aanpikker.
- Zorg voor een vrij werkgebied: houd omstanders op veilige afstand.
- Bevestig de last veilig en controleer of alles goed vastzit voordat je hijst.
- Gebruik persoonlijke beschermingsmiddelen indien nodig, zoals helm en veiligheidsschoenen.
- Laat nooit iemand onder de last doorlopen.
Don’ts
- Gebruik geen beschadigde of niet-gekeurde hijsmiddelen.
- Hijst nooit meer dan de toegestane last.
- Laat de last niet onbewaakt hangen.
- Voorkom haast en werk volgens plan.
- Klim niet op de last tijdens het hijsen.
Wat kun je vandaag al verbeteren?
Veilig hijsen is vooral een kwestie van gedrag en oplettendheid. Dit kun je vandaag al doen:
- Controleer voor elke hijsklus alle hijsmiddelen op slijtage, keuringsdatum en gebruiksaanwijzing.
- Spreek elkaar aan op onveilig gedrag, veiligheid is een gezamenlijke verantwoordelijkheid.
- Herhaal regelmatig de basisafspraken over handgebaren en communicatie.
- Leg gevaarlijke situaties direct stil en meld ze bij de leidinggevende.
- Zorg dat iedereen weet wie de aanpikker is bij elke hijsklus.
Gespreksvragen voor de toolbox
1. Welke risico’s kom jij tegen bij het hijsen op jouw werkplek?
2. Heb je wel eens een beschadigd hijsmiddel aangetroffen? Wat heb je toen gedaan?
3. Hoe zorg jij dat omstanders op afstand blijven tijdens het hijsen?
4. Welke afspraken maak jij over communicatie en handgebaren?
5. Wat zou jij direct willen verbeteren aan het hijsproces op jouw werkplek?
Samenvatting
Veilig hijsen vraagt om vakmanschap, aandacht en samenwerking. Controleer altijd je hijsmiddelen, maak duidelijke afspraken en houd het werkgebied vrij. Gebruik gekeurde en geschikte hijsmiddelen en spreek elkaar aan op onveilig gedrag. Zo voorkom je ongevallen en zorg je samen voor een veilige werkplek. Veilig hijsen is geen extra taak, maar een vast onderdeel van professioneel werken.