Introductie
Werken in besloten ruimten brengt specifieke en vaak onderschatte risico’s met zich mee. Besloten ruimten zijn ruimtes die niet bedoeld zijn om permanent in te verblijven, slecht geventileerd zijn en waar gevaarlijke situaties kunnen ontstaan zoals zuurstofgebrek, aanwezigheid van giftige stoffen of verstikkingsgevaar. Denk aan tanks, silo’s, kruipruimten, putten, leidingen en kelders. Jaarlijks gebeuren er helaas nog steeds ernstige incidenten bij werk in besloten ruimten. In deze toolbox bespreken we de risico’s, wetgeving, aandachtspunten en tips voor veilig werken in besloten ruimten.
Wat zijn de risico’s?
De belangrijkste risico’s bij werken in besloten ruimten zijn:
- Zuurstofgebrek door rotting, roest of reacties met bepaalde stoffen.
- Aanwezigheid van giftige of explosieve gassen zoals H₂S, CO, methaan of oplosmiddeldampen.
- Brand- en explosiegevaar door ontvlambare stoffen.
- Verstikkingsgevaar bij onvoldoende ventilatie.
- Vallen of bekneld raken door beperkte bewegingsvrijheid.
- Beperkte vluchtmogelijkheden bij calamiteiten.
- Onvoldoende communicatie met collega’s buiten de ruimte.
Wet- en regelgeving
Volgens de Arbowet en het Arbeidsomstandighedenbesluit moet de werkgever:
- De risico’s van besloten ruimten inventariseren en passende maatregelen treffen.
- Alleen betreding toestaan met een werkvergunning voor besloten ruimten.
- Zorgen voor voldoende instructie, toezicht en communicatie.
- Zorgen voor geschikte persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) en reddingsmiddelen.
- Gasmetingen uitvoeren vóór en tijdens het werk.
- Een reddingsplan opstellen en oefenen.
Wat gaat er vaak mis?
Veelvoorkomende fouten en ongevallenoorzaken zijn:
- Onvoldoende of geen gasmeting uitvoeren (zie toolbox gasmeten).
- Geen of onvolledige werkvergunning aanvragen.
- Onvoldoende ventilatie of luchtverversing.
- Geen toezicht of communicatie met buiten.
- Improviseren met PBM of reddingsmiddelen.
- Geen of te weinig training en oefening in reddingsprocedures.
- Onjuiste inschatting van de risico’s (“het zal wel meevallen”).
Veilig werken in besloten ruimten: de do’s & don’ts
Do’s
- Inventariseer altijd de risico’s en stel een werkvergunning op.
- Voer gasmetingen uit vóór en tijdens het werk.
- Ventileer de ruimte voldoende en controleer het zuurstofniveau.
- Gebruik de juiste PBM en reddingsmiddelen.
- Zorg voor communicatie en toezicht: nooit alleen werken.
- Stel een reddingsplan op en oefen deze regelmatig.
- Borg dat iedereen goed geïnstrueerd is en weet wat te doen bij incidenten.
- Houd de opening vrij en bereikbaar voor snelle evacuatie.
Don’ts
- Ga nooit zonder geldige werkvergunning een besloten ruimte in.
- Negeer nooit een alarm of afwijkende meetwaarden.
- Werk niet zonder toezicht of communicatie met buiten.
- Gebruik geen ongeschikte of defecte PBM/reddingsmiddelen.
- Laat materialen of gereedschap onbeheerd achter in de ruimte.
- Werk niet in besloten ruimten zonder training en instructie.
Wat kun je vandaag al verbeteren?
- Controleer of de werkvergunning en gasmeting op orde zijn.
- Zorg dat alle betrokkenen getraind zijn en weten wat ze moeten doen.
- Spreek vooraf duidelijk af wie toezicht houdt en wie de noodprocedure kent.
- Controleer de werking van communicatie- en reddingsmiddelen.
- Bespreek met het team de risico’s en maatregelen vóór elk werk in een besloten ruimte.
Gespreksvragen voor de toolbox
1. Wanneer heb jij voor het laatst in een besloten ruimte gewerkt? Hoe was dat geregeld?
2. Welke risico’s zie jij bij het werk in besloten ruimten binnen ons bedrijf?
3. Wat doe jij als een gasmeting niet in orde is?
4. Hoe weet je zeker dat de communicatie met buiten goed geregeld is?
5. Wat vind je het lastigst of spannendst aan werken in een besloten ruimte?
Samenvatting
Werken in besloten ruimten is risicovol en vereist een strikte voorbereiding en naleving van procedures. Gasmeten, goede ventilatie, juiste PBM, heldere communicatie en een geoefend reddingsplan zijn onmisbaar. Neem geen enkel risico en zorg dat iedereen op de hoogte is van de gevaren en te nemen maatregelen. Samen zorgen we voor een veilige werkplek, ook in besloten ruimten!