Introductie
Werken op hoogte behoort tot de meest risicovolle werkzaamheden op de werkvloer. Jaarlijks gebeuren er nog altijd veel ongevallen door vallen van (grote) hoogte, met ernstig letsel of zelfs dodelijke afloop tot gevolg. Denk hierbij aan werken op ladders, steigers, daken, bordessen, hoogwerkers of in magazijnen. In deze toolbox bespreken we de risico’s, wetgeving, aandachtspunten en praktische tips om veilig te werken op hoogte.
Wat zijn de risico’s?
De belangrijkste risico’s bij werken op hoogte zijn:
- Vallen van hoogte door onvoldoende beveiliging of onveilige werkplekken.
- Vallen van materialen of gereedschap die anderen kunnen raken.
- Instabiele ondergrond of verkeerd opgestelde ladders en steigers.
- Onjuist gebruik van valbeveiliging of het ontbreken ervan.
- Slechte weersomstandigheden zoals wind, regen of gladheid.
Wet- en regelgeving
De Arbowet en het Arbeidsomstandighedenbesluit stellen strenge eisen aan werken op hoogte:
- Vanaf 2,5 meter hoogte (of lager bij verhoogd risico) zijn extra maatregelen verplicht.
- Werkgevers zijn verplicht om valgevaar te voorkomen of te beperken, bijvoorbeeld door collectieve voorzieningen (leuningen, hekwerken).
- Persoonlijke valbeveiliging (harnasgordel, lijn) mag alleen als bronmaatregelen niet mogelijk zijn.
- Alleen gekeurde en goedgekeurde middelen mogen gebruikt worden.
- Medewerkers moeten voldoende geïnstrueerd zijn en weten hoe de middelen veilig gebruikt worden.
Wat gaat er vaak mis?
Veelvoorkomende fouten en ongevallenoorzaken zijn:
- Improviseren met ladders of steigers die niet geschikt zijn voor het werk.
- Geen of ondeugdelijke valbeveiliging gebruiken.
- Onvoldoende controle van materiaal (kapotte ladders, instabiele steigers).
- Werkplek niet afzetten of markeren.
- Werken bij slecht weer of onvoldoende zicht.
- Te veel of te zware materialen meenemen naar boven.
Veilig werken op hoogte: de do’s & don’ts
Do’s
- Beoordeel altijd vooraf de risico’s en kies de juiste werkmethode.
- Gebruik bij voorkeur collectieve valbeveiliging zoals leuningen, hekwerken of vangnetten.
- Controleer dagelijks je materiaal (ladders, steigers, valharnas) op gebreken.
- Zorg voor goed opgestelde en stabiele werkplekken.
- Gebruik persoonlijke valbeveiliging juist en controleer op slijtage.
- Houd de werkplek opgeruimd en zorg dat materialen niet kunnen vallen.
- Zorg voor duidelijke afzetting of markering van het werkgebied.
- Laat je instrueren en volg de procedures.
Don’ts
- Gebruik geen geïmproviseerde hulpmiddelen zoals stoelen, emmers of pallets.
- Werk niet op hoogte zonder valbeveiliging als dat verplicht is.
- Werk niet alleen bij risicovolle werkzaamheden op hoogte.
- Laat materialen niet losliggen op hoogte.
- Negeer slechte weersomstandigheden zoals harde wind of ijzel.
- Voer geen werkzaamheden uit als je twijfelt aan de veiligheid.
Wat kun je vandaag al verbeteren?
- Controleer of je de juiste middelen hebt én weet hoe je deze veilig gebruikt.
- Spreek elkaar aan op onveilig gedrag en onveilige situaties.
- Meld direct gebreken aan materiaal of voorzieningen.
- Bespreek in het team wie toezicht houdt op veilig werken op hoogte.
- Zorg dat valbeveiliging altijd aanwezig is en direct gebruikt kan worden.
Gespreksvragen voor de toolbox
1. Wanneer werk jij op hoogte en welke risico’s kom je dan tegen?
2. Hoe weet jij of je werkplek op hoogte veilig is ingericht?
3. Wat doe je als je ziet dat een collega zonder valbeveiliging werkt?
4. Welke middelen gebruik jij bij het werken op hoogte en hoe controleer je deze?
5. Wat vind jij lastig of spannend aan werken op hoogte?
Samenvatting
Werken op hoogte vraagt om voorbereiding, de juiste middelen en een kritische blik. Valgevaar is een van de grootste risico’s op de werkvloer en vraagt om strikte naleving van regels en procedures. Neem geen risico’s, controleer je materiaal en gebruik altijd de juiste beveiliging. Samen zorgen we voor een veilige werkplek, óók op hoogte!